Elastyczność psychologiczna: jak emocje pomagają osiągać cele

Zamknięta siłownia, nowa praca zdalna czy przeszkoda na drodze do ważnego celu – takie sytuacje budzą złość, lęk albo frustrację. Psychologowie przekonują, że zamiast tych emocji tłumić, lepiej potraktować je jak informację. Umiejętność ta nazywa się elastycznością psychologiczną i można ją ćwiczyć.

Na czym polega elastyczność psychologiczna

Behawiorystka Rachael Skews, specjalizująca się w terapii akceptacji i zaangażowania (ACT), opisuje ją jako połączenie trzech elementów. Pierwszy to zaangażowanie w to, co dla nas naprawdę ważne. Drugi to bycie tu i teraz oraz elastyczne postrzeganie samego siebie. Trzeci to otwartość na to, co przyniesie życie, z założeniem, że każde doświadczenie może mieć jakąś wartość.

To coś innego niż pozytywne myślenie, które często polega na zagłuszaniu przykrych uczuć. Różni się też od popularnej koncepcji „grit”, czyli parcia do przodu za wszelką cenę. Elastyczność pozwala odpuścić, gdy przeszkoda jest nie do pokonania, i poszukać innej drogi.

Janette, asystentka zarządu, zaczęła pracę zdalną dla szefa firmy mieszkającego w innym kraju. Na początku nienawidziła tej posady i traciła czas na płacz oraz szukanie innego etatu. Dopiero rozmowa z przyjaciółką pokazała, że problemem nie jest ani przełożony, ani obowiązki, tylko brak kontaktu z ludźmi. Kultury firmy nie mogła zmienić, więc wykupiła miejsce w pobliskim coworkingu. Dziś, jak mówi, lubi swoją pracę.

Emocje jako dane, nie wyrok

Psycholog Susan David mówi o zwinności emocjonalnej: pełnym przeżywaniu wszystkich uczuć, od lęku i zazdrości po radość, bez pozwalania, by jedno z nich kierowało naszymi działaniami. Według Susan David nie ma emocji „dobrych” i „złych”. Są sygnały, które warto odczytać.

„Emocje dają nam wskazówki” – mówi Susan David. Jeśli czujemy się samotni, zamiast wmawiać sobie, że nie powinniśmy, lepiej zapytać, co ta emocja nam komunikuje. Odpowiedzią może być potrzeba bliskości, a ta skłoni do wyjścia z domu i poznania nowych ludzi. Susan David podkreśla też, że emocje są zmienne i przemijające, a to, że coś czujemy, nie znaczy jeszcze, że to prawda.

Same marzenia nie wystarczą

Gabriele Oettingen, profesor psychologii na Uniwersytecie Nowojorskim i w Hamburgu, od ponad 25 lat bada wyznaczanie celów. Z jej badań wynika, że samo pozytywne myślenie nie przynosi efektów. Kto intensywnie wyobraża sobie spełnione życzenia, czy chodzi o odchudzanie, szukanie pracy, czy zdobycie czyjejś sympatii, osiąga mniej – po trzech tygodniach, trzech miesiącach i dwóch latach. Wizje sukcesu rozluźniają i odbierają energię do działania.

Skuteczniejsze jest przewidywanie przeszkód i planowanie na wypadek porażki. Oettingen radzi szukać przeszkody w sobie, na przykład w nawyku czy przekonaniu, a nie w innych ludziach. Zamiast „wszystko to wina szefa” lepiej powiedzieć: „moja złość na szefa mnie blokuje”. Na zewnętrzne przeszkody nie mamy wpływu, na wewnętrzne już tak.

Jak to zastosować na co dzień

Eksperci proponują kilka prostych metod:

• Zmień perspektywę. Zastanów się, co o twojej decyzji powiedziałoby pięcioletnie dziecko, którym byłeś, i osiemdziesięciopięcioletnia wersja ciebie.
• Zapytaj o funkcję emocji. Co ta reakcja mówi o twoich potrzebach i wartościach?
• Traktuj cele jak eksperymenty. Cel ma wskazywać kierunek, a nie być wykuty w kamieniu.
• Zmieniaj, wybieraj, utrwalaj. Spróbuj różnych sposobów, zostaw te, które działają, i kontynuuj.
• Ułóż plan „jeśli… to”. Jeśli wiesz, że przy ulubionym serialu sięgasz po chipsy, miej pod ręką owoce lub orzechy.

Co to oznacza dla czytelnika w Polsce

Opisane metody nie zależą od kraju ani przepisów, więc można z nich korzystać wszędzie. Terapia akceptacji i zaangażowania to jeden ze sposobów rozwijania tej umiejętności, ale wiele wskazówek da się wypróbować samodzielnie, na przykład przy noworocznych postanowieniach, zmianie pracy czy utracie ulubionej rutyny.

To jednak ogólne zasady z poradnika, a nie zamiennik pomocy specjalisty. Jeśli trudne emocje utrzymują się długo i utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto porozmawiać z psychologiem lub lekarzem.

Źródło: The Guardian – „‘What is this emotion telling me?’ How anger, fear and jealousy can point the way to a better life”